Σύνοδος Κορυφής ΕΕ: Πολλές κατευθύνσεις, λίγες αποφάσεις – Μαραθώνιες διαπραγματεύσεις για ενέργεια, Ουκρανία και μεταναστευτικό

Με περισσότερες κατευθύνσεις και συστάσεις παρά άμεσες, δεσμευτικές αποφάσεις ολοκληρώθηκε η διήμερη Σύνοδος του Ευρωπαϊκού Συμβουλίου στις Βρυξέλλες, στις 15 και 16 Οκτωβρίου, έπειτα από μακρές και δύσκολες διαπραγματεύσεις μεταξύ των «27».

Στο επίκεντρο βρέθηκαν η ενεργειακή κρίση, η ανταγωνιστικότητα της ευρωπαϊκής οικονομίας, ο νέος πολυετής προϋπολογισμός, η Ουκρανία, η ευρωπαϊκή άμυνα, το μεταναστευτικό, η Μέση Ανατολή και η διεύρυνση της Ένωσης. Τα επίσημα συμπεράσματα επιβεβαιώνουν ότι σε αρκετά από τα μεγάλα ζητήματα οι ηγέτες έδωσαν εντολές για περαιτέρω επεξεργασία, χωρίς να κλείσουν οριστικά τους φακέλους.

Οι συνομιλίες χαρακτηρίστηκαν από έντονες διαφωνίες, ιδιαίτερα γύρω από το ενεργειακό κόστος, το Σύστημα Εμπορίας Ρύπων και τον επόμενο ευρωπαϊκό προϋπολογισμό. Η απόσταση μεταξύ των κρατών-μελών παρέμεινε σημαντική, με τον Γερμανό καγκελάριο Φρίντριχ Μερτς να κάνει λόγο ήδη πριν από τη Σύνοδο για πολύ δύσκολες διαπραγματεύσεις.

Ενέργεια: Στοχευμένα και προσωρινά μέτρα

Στο ενεργειακό μέτωπο, οι «27» ζήτησαν μια συντονισμένη ευρωπαϊκή απάντηση στις υψηλές τιμές, με στοχευμένες και προσωρινές παρεμβάσεις.

Μεταξύ άλλων, υποστηρίχθηκε η παράταση του προσωρινού πλαισίου κρατικών ενισχύσεων για τους περισσότερο εκτεθειμένους βιομηχανικούς κλάδους, η βελτιστοποίηση της λειτουργίας των ευρωπαϊκών διυλιστηρίων και η εθελοντική συγκέντρωση της ενεργειακής ζήτησης. Παράλληλα, η Επιτροπή προτίθεται να αναβάλει ορισμένες υποχρεώσεις του Κανονισμού για το μεθάνιο.

Οι ηγέτες ζήτησαν επίσης επιτάχυνση των διαδικασιών για το Αποθεματικό Σταθερότητας της Αγοράς, με στόχο τον περιορισμό ακραίων διακυμάνσεων στην τιμή του άνθρακα.

Ιδιαίτερη συζήτηση έγινε για το ETS2, το νέο σύστημα εμπορίας δικαιωμάτων εκπομπών για κτίρια και οδικές μεταφορές. Το Ευρωπαϊκό Συμβούλιο δεν άνοιξε τους υφιστάμενους κανόνες, ζήτησε όμως από την Επιτροπή να επικαιροποιήσει την εκτίμηση των επιπτώσεών του, ιδίως ως προς τον σχεδιασμό και τις δικλίδες ασφαλείας. Την ίδια στιγμή, το ETS διατηρεί ρητά τον βασικό του ρόλο ως μηχανισμός διαμόρφωσης τιμής άνθρακα και επενδυτικού σήματος.

Χώρες όπως η Τσεχία και η Ιταλία είχαν πιέσει για χαλάρωση ή αναβολή του συστήματος, ενώ Φινλανδία, Σουηδία και Δανία προειδοποίησαν ότι η αποδυνάμωσή του θα μπορούσε να πλήξει την προβλεψιμότητα των πράσινων επενδύσεων.

Στο πλαίσιο αυτής της αντιπαράθεσης, ο Κύπριος πρόεδρος Νίκος Χριστοδουλίδης φέρεται να προειδοποίησε όσους υποστηρίζουν την εφαρμογή του το 2028 ότι «με το ETS2 θα χάσετε εκλογές».

Ανταγωνιστικότητα και εμπορικές σχέσεις με την Κίνα

Οι ηγέτες έθεσαν ως προτεραιότητα την ολοκλήρωση έως το τέλος του 2026 τριών σημαντικών νομοθετικών φακέλων: της απλοποίησης της νομοθεσίας για τρόφιμα και ζωοτροφές, της δέσμης για την ενοποίηση και εποπτεία των αγορών και του πακέτου για την αυτοκινητοβιομηχανία.

Παράλληλα, ζητήθηκε να επιταχυνθούν το λεγόμενο «28ο καθεστώς» εταιρικού δικαίου, ο Νόμος για την Επιτάχυνση της Βιομηχανίας και οι επενδύσεις στα ευρωπαϊκά δίκτυα, ενώ δόθηκε έμφαση στη μείωση των υποχρεώσεων αναφοράς, κυρίως για τις μικρομεσαίες επιχειρήσεις.

Στα συμπεράσματα γίνεται λόγος για αντιμετώπιση των «παγκόσμιων μακροοικονομικών ανισορροπιών», σε μια περίοδο κατά την οποία η ΕΕ αναζητεί τρόπους περιορισμού του μεγάλου εμπορικού της ελλείμματος έναντι της Κίνας. Το έλλειμμα αγαθών έφτασε περίπου τα 360 δισ. ευρώ το 2025, ενώ στο τραπέζι βρίσκονται ισχυρότερα εργαλεία εμπορικής άμυνας.

Προϋπολογισμός: Ο Κόστα αναλαμβάνει τις διαπραγματεύσεις

Ιδιαίτερα δύσκολη αποδείχθηκε η συζήτηση για το Πολυετές Δημοσιονομικό Πλαίσιο 2028-2034.

Η Ιρλανδική Προεδρία είχε παρουσιάσει πρόταση προϋπολογισμού περίπου 1,62 τρισ. ευρώ, προβλέποντας περικοπές 141 δισ. ευρώ, ή 8%, σε σχέση με την αρχική πρόταση της Ευρωπαϊκής Επιτροπής. Η πρόταση, ωστόσο, συνάντησε αντιδράσεις από διαφορετικές κατευθύνσεις και δεν οδήγησε σε συμφωνία.

Την επόμενη φάση των διαπραγματεύσεων αναλαμβάνει ο πρόεδρος του Ευρωπαϊκού Συμβουλίου Αντόνιο Κόστα, ο οποίος καλείται να αναζητήσει νέο συμβιβασμό.

Ο πολιτικός στόχος παραμένει να υπάρξει συμφωνία πριν από το τέλος του 2026, ώστε οι απαραίτητες νομοθετικές πράξεις να εγκριθούν μέσα στο 2027 και η νέα χρηματοδοτική περίοδος να ξεκινήσει χωρίς διακοπή τον Ιανουάριο του 2028.

Ουκρανία: Νέο αίτημα Ζελένσκι για 70 δισ. ευρώ

Μεγάλο μέρος της δεύτερης ημέρας αφιερώθηκε στην Ουκρανία, με τον Βολοντίμιρ Ζελένσκι να συμμετέχει στις συνομιλίες των Ευρωπαίων ηγετών.

Ο Ουκρανός πρόεδρος υποστήριξε ότι το κόστος του πολέμου για το 2027 θα φτάσει τα 155 δισ. ευρώ και ζήτησε τουλάχιστον 70 δισ. ευρώ επιπλέον στήριξης για άμυνα, οπλικά συστήματα και ανθεκτικότητα.

Το Ευρωπαϊκό Συμβούλιο δεν έλαβε άμεση απόφαση για το νέο αυτό αίτημα. Ζήτησε από την Επιτροπή και το Διεθνές Νομισματικό Ταμείο επικαιροποιημένη εκτίμηση των χρηματοδοτικών και στρατιωτικών αναγκών της Ουκρανίας.

Παράλληλα, χαιρέτισε την αποδέσμευση 6,6 δισ. ευρώ από τον Ευρωπαϊκό Μηχανισμό Ειρήνης, καθώς και την 21η δέσμη κυρώσεων κατά της Ρωσίας.

Ο Ζελένσκι προειδοποίησε ακόμη ότι «αν η Ουκρανία χάσει τον πόλεμο, 20 εκατομμύρια Ουκρανοί πολίτες θα φύγουν για την Ευρώπη», επιχειρώντας να υπογραμμίσει τις ευρύτερες συνέπειες μιας ουκρανικής ήττας. Δημοσιεύματα από τη Σύνοδο επιβεβαιώνουν ότι μίλησε για πιθανή φυγή έως και 20 εκατομμυρίων ανθρώπων προς την Ευρώπη.

Οι «27» εξέφρασαν επίσης τη λύπη τους για την προσωρινή άρση αμερικανικών κυρώσεων στο ρωσικό ντίζελ, επιβεβαιώνοντας τη διαφοροποίηση της Ευρώπης από την πρόσφατη ενεργειακή επιλογή της Ουάσινγκτον.

Νέα βήματα για την ένταξη Ουκρανίας και Μολδαβίας

Στα συμπεράσματα καταγράφεται και η πρόοδος στις ενταξιακές διαπραγματεύσεις της Ουκρανίας και της Μολδαβίας, με το Ευρωπαϊκό Συμβούλιο να χαιρετίζει το άνοιγμα των ομάδων κεφαλαίων 2 και 3 στις 13 Οκτωβρίου.

Η διαδικασία θα συνεχιστεί με βάση τις επιδόσεις κάθε υποψήφιας χώρας και τις απαιτούμενες μεταρρυθμίσεις.

Άμυνα: Στόχος η ετοιμότητα της Ευρώπης

Στο πεδίο της ευρωπαϊκής άμυνας, οι «27» χαιρέτισαν την πρώτη ετήσια έκθεση αμυντικής ετοιμότητας του Ευρωπαϊκού Οργανισμού Άμυνας και ζήτησαν επιτάχυνση των κοινών αμυντικών σχεδίων.

Ιδιαίτερη έμφαση δόθηκε στη στρατιωτική κινητικότητα, με στόχο να υπάρξει συμφωνία έως το τέλος του 2026, καθώς και στην αντιμετώπιση drones και υβριδικών απειλών.

Εξετάζονται ακόμη πρόσθετες κυρώσεις και αυστηρότεροι κανόνες θεωρήσεων εισόδου για Ρώσους υπηκόους, με τους Ευρωπαίους ηγέτες να καταδικάζουν την εντατικοποίηση των ρωσικών υβριδικών ενεργειών.

Μεταναστευτικό: Μόλις λίγες γραμμές στα συμπεράσματα

Παρά την έντονη πολιτική συζήτηση, το μεταναστευτικό καταλαμβάνει περιορισμένο χώρο στο τελικό κείμενο.

Οι ηγέτες καλούν την Ευρωπαϊκή Επιτροπή να συνεργαστεί στενά με τα κράτη-μέλη για την ανάπτυξη πλαισίου έκτακτης ανάγκης και για την αντιμετώπιση όλων των μορφών εργαλειοποίησης της μετανάστευσης. Το θέμα θα επιστρέψει σε επόμενη συνεδρίαση.

Η συζήτηση, πάντως, υπήρξε έντονη, με τη Δανή πρωθυπουργό Μέτε Φρέντρικσεν να στρέφεται κατά της ισπανικής πολιτικής νομιμοποίησης εκατοντάδων χιλιάδων παράτυπων μεταναστών και να ζητά από την Επιτροπή να εξετάσει τις συνέπειες της επιλογής της Μαδρίτης.

Η πρόταση για αυστηρότερη αναφορά στα λεγόμενα κίνητρα προσέλκυσης μεταναστών δεν πέρασε στο τελικό κείμενο, ενώ το Ευρωπαϊκό Συμβούλιο εξέφρασε αλληλεγγύη στην Ισπανία μετά τις μαζικές αφίξεις στη Θέουτα.

Κύπρος, Διεθνές Ποινικό Δικαστήριο και social media

Για την COP31 στην Αττάλεια, οι Ευρωπαίοι ηγέτες υπογράμμισαν ότι όλα τα κράτη-μέλη πρέπει να έχουν ίση συμμετοχή και ίση μεταχείριση στις εργασίες και στις σχετικές υψηλού επιπέδου συναντήσεις, επικαλούμενοι την αρχή της ευρωπαϊκής αλληλεγγύης.

Παράλληλα, εξέφρασαν τη λύπη τους για τις αμερικανικές κυρώσεις κατά του Διεθνούς Ποινικού Δικαστηρίου, καλώντας την Ουάσινγκτον να τις ανακαλέσει και ζητώντας από την Επιτροπή να συμβάλει στην προστασία του Δικαστηρίου και των προσώπων που το υπηρετούν.

Στο ψηφιακό πεδίο, οι «27» ζήτησαν ενίσχυση της προστασίας των ανηλίκων και ταχεία εξέταση του EU KIDS Act, συμπεριλαμβανομένης της πρότασης για ελάχιστο ηλικιακό όριο πρόσβασης στα μέσα κοινωνικής δικτύωσης.

Μέση Ανατολή: Ιράν, Γάζα, Λίβανος και Συρία

Εκτεταμένο τμήμα των συμπερασμάτων αφορά τη Μέση Ανατολή, με το Ευρωπαϊκό Συμβούλιο να εκφράζει βαθιά ανησυχία για τη συνεχιζόμενη στρατιωτική κλιμάκωση.

Για το Ιράν, καταδικάζονται οι επιθέσεις εναντίον χωρών της περιοχής και τονίζεται η ανάγκη να διασφαλιστεί η ελευθερία ναυσιπλοΐας, ιδιαίτερα στο Στενό του Ορμούζ. Οι «27» επαναλαμβάνουν επίσης ότι η Τεχεράνη δεν πρέπει να αποκτήσει πυρηνικό όπλο και οφείλει να τηρεί τις δεσμεύσεις της για πυρηνικές διασφαλίσεις.

Για την Υεμένη, καταδικάζεται η στρατιωτική κλιμάκωση των Χούθι και οι επιθέσεις κατά της Σαουδικής Αραβίας, ενώ ζητείται ενίσχυση των ευρωπαϊκών ναυτικών επιχειρήσεων ASPIDES και ATALANTA.

Στο θέμα της Γάζας και της Δυτικής Όχθης, η ΕΕ επαναβεβαιώνει τη στήριξή της στη λύση των δύο κρατών, ζητεί απρόσκοπτη ανθρωπιστική βοήθεια και καταδικάζει την επέκταση των ισραηλινών εποικισμών και τη βία εποίκων κατά Παλαιστινίων αμάχων. Παράλληλα, ζητείται εφαρμογή του ψηφίσματος 2803, με αφοπλισμό της Χαμάς, αποχώρηση των ισραηλινών δυνάμεων από τη Γάζα και χωρίς ρόλο της Χαμάς στη μελλοντική διακυβέρνηση της περιοχής.

Για τον Λίβανο, οι «27» ζητούν πλήρη εφαρμογή του ψηφίσματος 1701, αφοπλισμό της Χεζμπολάχ και σεβασμό της κυριαρχίας και της εδαφικής ακεραιότητας της χώρας. Παράλληλα, στηρίζουν την ενίσχυση των Λιβανικών Ενόπλων Δυνάμεων και τη διατήρηση διεθνούς παρουσίας μετά το τέλος της αποστολής της UNIFIL.

Για τη Συρία, το Ευρωπαϊκό Συμβούλιο επαναλαμβάνει τη στήριξή του σε μια ειρηνική και χωρίς αποκλεισμούς μετάβαση υπό συριακή ηγεσία και ζητεί από όλους τους εμπλεκόμενους να σέβονται την ενότητα, την ανεξαρτησία, την κυριαρχία και την εδαφική ακεραιότητα της χώρας, σύμφωνα με το διεθνές δίκαιο.

Διεύρυνση με μεταρρυθμίσεις και αξιοκρατικά κριτήρια

Τέλος, η διεύρυνση της Ευρωπαϊκής Ένωσης χαρακτηρίζεται γεωστρατηγική επένδυση στην ειρήνη, την ασφάλεια, τη σταθερότητα και την ευημερία.

Οι υποψήφιες χώρες καλούνται να επιταχύνουν τις μεταρρυθμίσεις, ιδιαίτερα στο κράτος δικαίου, ενώ ταυτόχρονα η ίδια η ΕΕ αναγνωρίζει ότι πρέπει να προχωρήσει σε εσωτερικές αλλαγές, ώστε να παραμείνει λειτουργική και αποτελεσματική μετά από μία νέα διεύρυνση.

Η διαδικασία παραμένει αξιοκρατική, ενώ συνεχίζεται η προετοιμασία της συνθήκης προσχώρησης του Μαυροβουνίου και η προσπάθεια προσωρινού κλεισίματος των υπόλοιπων διαπραγματευτικών κεφαλαίων, υπό την προϋπόθεση ότι θα προχωρήσουν οι αναγκαίες μεταρρυθμίσεις.