Σαν σήμερα, 22 Δεκεμβρίου 1978: Δια νόμου επιβάλλεται η χρήση μιας και μοναδικής ελληνικής σημαίας, αυτή της θαλάσσης, με 9 ρίγες

Η 22α Δεκεμβρίου του 1978 αποτελεί έναν από τους σημαντικότερους σταθμούς στη σύγχρονη ιστορία των εθνικών συμβόλων της Ελλάδας. Ήταν η ημέρα που η Ελληνική Πολιτεία αποφάσισε να βάλει τέλος σε μια μακρά περίοδο αμφισημίας και διπλής ταυτότητας όσον αφορά το εθνικό μας σύμβολο. Με την ψήφιση του Νόμου 851/1978, η λεγόμενη σημαία της θαλάσσης, με τις εννέα οριζόντιες λευκές και γαλάζιες ρίγες και τον σταυρό στο άνω αριστερό άκρο, καθιερώθηκε ως η μοναδική επίσημη σημαία του ελληνικού κράτους για κάθε χρήση, καταργώντας την παλαιότερη σημαία της ξηράς με τον απλό λευκό σταυρό σε γαλάζιο φόντο.

Μια μακρά ιστορία δύο συμβόλων

Η ύπαρξη δύο διαφορετικών τύπων σημαίας στην Ελλάδα δεν ήταν κάτι νέο, αλλά μια κατάσταση που πήγαζε από τις απαρχές της Ελληνικής Επανάστασης. Ήδη από το 1822, η Α’ Εθνοσυνέλευση της Επιδαύρου είχε ορίσει δύο σχήματα. Το πρώτο ήταν η σημαία της ξηράς, ένας λευκός σταυρός σε γαλάζιο τετράγωνο, και το δεύτερο η σημαία του ναυτικού, η οποία έφερε τις εννέα ρίγες. Η επιλογή των εννέα λωρίδων δεν ήταν τυχαία, καθώς σύμφωνα με την επικρατέστερη παράδοση συμβόλιζαν τις εννέα συλλαβές της φράσης Ελευθερία ή Θάνατος, ενώ άλλες ερμηνείες έκαναν λόγο για τα εννέα γράμματα της λέξης Ελευθερία ή για τις εννέα Μούσες.

Για περισσότερο από ενάμιση αιώνα, οι δύο σημαίες συνυπήρχαν, συχνά δημιουργώντας σύγχυση στους πολίτες αλλά και στο εξωτερικό. Η σημαία με τον σταυρό κυμάτιζε στα δημόσια κτίρια, στα σχολεία και στα στρατόπεδα, ενώ η σημαία με τις ρίγες χρησιμοποιούνταν από το εμπορικό και πολεμικό ναυτικό, καθώς και στις ελληνικές πρεσβείες του εξωτερικού. Η ανάγκη για μια ενιαία εικόνα της χώρας σε εθνικό και διεθνές επίπεδο γινόταν όλο και πιο επιτακτική, ειδικά κατά την περίοδο της Μεταπολίτευσης, όταν η Ελλάδα προσπαθούσε να εκσυγχρονίσει τους θεσμούς της και να προετοιμαστεί για την ένταξή της στην ευρωπαϊκή οικογένεια.

Η καθοριστική νομοθετική παρέμβαση του 1978

Η κυβέρνηση του Κωνσταντίνου Καραμανλή, αντιλαμβανόμενη την ανάγκη για οριστική επίλυση του ζητήματος, προχώρησε στη σύνταξη του Νόμου 851, ο οποίος δημοσιεύθηκε στο Φύλλο της Εφημερίδας της Κυβερνήσεως την 22α Δεκεμβρίου 1978. Ο νόμος αυτός ήταν σαφής και κατηγορηματικός: η εθνική σημαία της Ελλάδας είναι μία και έχει τη μορφή εκείνης που μέχρι τότε χρησιμοποιούσε το ναυτικό. Η απόφαση αυτή δεν λήφθηκε ελαφρά τη καρδία, καθώς υπήρχαν υποστηρικτές και των δύο τύπων, ωστόσο η σημαία των ριγών θεωρήθηκε πιο δυναμική, πιο αναγνωρίσιμη διεθνώς και στενά συνδεδεμένη με τους αγώνες της θάλασσας που χάρισαν στην Ελλάδα την ανεξαρτησία της.

Ο νόμος καθόρισε επίσης με ακρίβεια τις τεχνικές προδιαγραφές του εθνικού συμβόλου. Ορίστηκε η αναλογία των πλευρών (2 προς 3), το πλάτος των εννέα ίσων οριζόντιων λωρίδων και οι διαστάσεις του τετραγώνου με τον σταυρό. Επιπλέον, τέθηκαν αυστηροί κανόνες για τον τρόπο με τον οποίο πρέπει να αναρτάται η σημαία, τον σεβασμό που οφείλουν οι πολίτες και οι αρχές προς αυτήν, καθώς και τις κυρώσεις σε περίπτωση προσβολής της. Με αυτόν τον τρόπο, η Ελλάδα απέκτησε ένα σύγχρονο νομικό πλαίσιο που προστάτευε το ιερότερο σύμβολό της από κακοποιήσεις ή αυθαίρετες ερμηνείες.

Ο συμβολισμός και η καθιέρωση στη συνείδηση του λαού

Η μετάβαση από τη σημαία του σταυρού στη σημαία των ριγών για όλες τις χρήσεις δεν έγινε στιγμιαία στη συνείδηση όλων, καθώς για πολλούς η παλαιά σημαία της ξηράς είχε μια ιδιαίτερη συναισθηματική αξία. Ωστόσο, η γαλανόλευκη με τις εννέα ρίγες κέρδισε γρήγορα την απόλυτη αποδοχή. Το γαλάζιο χρώμα συμβολίζει το Αιγαίο και τον ουρανό της Ελλάδας, ενώ το λευκό τον αφρό των κυμάτων και την αγνότητα του αγώνα για την ελευθερία. Ο σταυρός στην κορυφή παραμένει το σύμβολο της πίστης και της παράδοσης του έθνους, συνδέοντας το παρελθόν με το παρόν.

Σήμερα, 47 χρόνια μετά από εκείνη την ιστορική ημέρα, η ελληνική σημαία κυματίζει ενιαία από τον Έβρο μέχρι το Καστελλόριζο και από την Κέρκυρα μέχρι την Κρήτη. Είναι το σύμβολο που ενώνει τους Έλληνες σε κάθε γωνιά της γης, η εικόνα που μας εκπροσωπεί στους διεθνείς οργανισμούς και ο φάρος που θυμίζει τις θυσίες των προγόνων μας. Η απόφαση της 22ας Δεκεμβρίου 1978 μπορεί να φαντάζει ως μια απλή γραφειοκρατική ρύθμιση, όμως στην πραγματικότητα ήταν η πράξη που χάρισε στην Ελλάδα τη μία και μοναδική φωνή που βλέπει ο κόσμος κάθε φορά που η γαλανόλευκη υψώνεται στον ιστό της.